Skip to main content

Cây thù lù

Cây thù lù Physalis angulata với những quả được bao bọc trong lớp vỏ giống chiếc đèn lồng
Cây thù lù (Physalis angulata L.) với những quả non được bao bọc bởi lớp đài hoa phồng lên giống chiếc đèn lồng. Nguồn: Dinesh Valke / Wikimedia Commons – CC BY-SA.

Cây thù lù có thực sự chữa được bệnh? Kiểm chứng từ góc nhìn khoa học

Cây thù lù, hay còn được nhiều người gọi là cây tầm bóp, là một loài cây khá quen thuộc ở những vùng quê Việt Nam. Cây thường mọc tự nhiên ở bờ ruộng, ven đường, vườn nhà hoặc những khoảng đất trống.

Điều khiến cây thù lù được nhiều người quan tâm không chỉ là những quả nhỏ nằm trong lớp vỏ giống chiếc đèn lồng, mà còn là hàng loạt thông tin về công dụng chữa bệnh được chia sẻ trên Internet.

Có nơi nói cây thù lù giúp giảm viêm, hạ đường huyết, tăng sức đề kháng, thậm chí có thể hỗ trợ điều trị ung thư.

Nhưng câu hỏi đặt ra là:

Những thông tin đó có thực sự được khoa học chứng minh hay chỉ là lời truyền miệng?

Tôi thử tìm hiểu các nghiên cứu khoa học về Physalis angulata L., một loài thường được gọi là thù lù hoặc tầm bóp, và kết quả thú vị hơn nhiều so với câu chuyện “cây thuốc thần kỳ”.

Cây thù lù là cây gì?

Quả cây thù lù Physalis angulata nằm trong lớp vỏ đài hoa
Quả của Physalis angulata nằm bên trong lớp đài hoa phồng lên đặc trưng của chi Physalis. Nguồn: Dinesh Valke / Wikimedia Commons – CC BY-SA 2.0.

Physalis angulata L. thuộc họ Cà (Solanaceae). Đây là một loài cây có nguồn gốc từ khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới của châu Mỹ, hiện đã xuất hiện ở nhiều khu vực trên thế giới.

Một đặc điểm khá dễ nhận biết là sau khi cây ra hoa, đài hoa phát triển bao quanh quả tạo thành một lớp vỏ mỏng giống chiếc đèn lồng.

Quả khi chín có thể có màu vàng hoặc vàng cam và có vị chua ngọt. Kew Science ghi nhận quả của loài này được sử dụng làm thực phẩm ở một số nơi.

Điều đáng chú ý là ngoài giá trị thực phẩm, Physalis angulata còn được nghiên cứu khá nhiều về thành phần hóa học và hoạt tính sinh học.

Cây thù lù có phải chỉ là lời đồn?

Không.

Nhưng cũng không nên hiểu ngược lại rằng mọi công dụng được lan truyền trên mạng đều đã được chứng minh.

Các nghiên cứu đã phát hiện trong Physalis angulata nhiều nhóm hợp chất có hoạt tính sinh học. Trong đó đáng chú ý là nhóm hợp chất gọi là physalins, cùng với flavonoid và một số hợp chất khác.

Các nhà khoa học đã nghiên cứu những chất này trong nhiều mô hình khác nhau và ghi nhận một số hoạt tính đáng chú ý.

Vấn đề nằm ở chỗ: phát hiện một hoạt tính trong phòng thí nghiệm không đồng nghĩa với việc cây có thể chữa bệnh cho con người.

1. Cây thù lù và khả năng chống viêm

Đây là một trong những hướng nghiên cứu đáng chú ý nhất.

Một số nghiên cứu trong phòng thí nghiệm và trên động vật cho thấy các chiết xuất hoặc hợp chất từ Physalis angulata có thể ảnh hưởng đến một số cơ chế liên quan đến quá trình viêm.

Điều này cho thấy cây có tiềm năng chống viêm.

Tuy nhiên, cần phân biệt hai câu:

“Cây có hoạt tính chống viêm trong nghiên cứu”

và

“Ăn cây thù lù có thể chữa bệnh viêm ở người.”

Đây không phải là hai điều giống nhau.

Để chứng minh hiệu quả điều trị ở người cần có các thử nghiệm lâm sàng được thiết kế tốt, với số lượng người tham gia đủ lớn và liều lượng được xác định rõ.

2. Cây thù lù có giúp hạ đường huyết?

Đây là một trong những công dụng thường được nhắc đến trên các trang viết về cây thuốc.

Và quả thật, đã có nghiên cứu cho thấy các chế phẩm từ Physalis angulata có thể ảnh hưởng đến đường huyết trong một số mô hình động vật.

Nhưng hiện tại, bằng chứng này chưa đủ để kết luận rằng người mắc bệnh tiểu đường có thể sử dụng cây thù lù để thay thế thuốc điều trị.

Nói cách khác:

Có tín hiệu nghiên cứu về tác động lên đường huyết, nhưng chưa đủ bằng chứng để gọi cây thù lù là thuốc chữa tiểu đường.

Đây là điểm rất dễ bị hiểu sai khi thông tin khoa học được rút gọn thành những câu quảng cáo trên mạng.

3. Cây thù lù có chữa ung thư không?

Đây có lẽ là tuyên bố cần được thận trọng nhất.

Một số hợp chất được phân lập từ Physalis angulata, trong đó có các physalin, đã được nghiên cứu trên các dòng tế bào ung thư trong phòng thí nghiệm.

Một số kết quả cho thấy những hợp chất này có thể ảnh hưởng đến sự phát triển hoặc khả năng sống của tế bào ung thư trong điều kiện thí nghiệm.

Nhưng chúng ta cần nhớ rằng:

Tế bào ung thư trong phòng thí nghiệm không phải là một bệnh nhân ung thư.

Trong cơ thể người, thuốc hoặc hợp chất phải trải qua rất nhiều quá trình trước khi có thể tạo ra hiệu quả điều trị. Một chất có tác dụng trên tế bào chưa chắc đã được hấp thu tốt, chưa chắc đạt được nồng độ cần thiết tại vị trí bệnh và cũng chưa chắc an toàn.

Vì vậy, hiện chưa có cơ sở để nói rằng:

“Cây thù lù chữa được ung thư.”

Cách nói chính xác hơn là:

Một số hợp chất trong cây thù lù đang được nghiên cứu về tiềm năng chống ung thư.

4. Khả năng kháng khuẩn

Một số nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cũng cho thấy chiết xuất từ Physalis angulata có hoạt tính đối với một số loại vi khuẩn.

Đây là một kết quả khoa học đáng quan tâm.

Tuy nhiên, nó không có nghĩa rằng uống nước sắc cây thù lù có thể thay thế thuốc kháng sinh khi bị nhiễm khuẩn.

Kháng khuẩn trong đĩa thí nghiệm và điều trị nhiễm khuẩn ở người là hai vấn đề hoàn toàn khác nhau.

5. Điều thú vị nhất: đã có nghiên cứu trên người

Nếu chỉ có các nghiên cứu trên tế bào và động vật thì câu chuyện về cây thù lù sẽ vẫn chủ yếu nằm ở mức “tiềm năng”.

Nhưng có một nghiên cứu lâm sàng khá đáng chú ý.

Một thử nghiệm ngẫu nhiên, mù đôi và đối chứng giả dược đã được thực hiện trên 59 bệnh nhân xơ cứng bì (scleroderma).

Trong nghiên cứu này:

  • 29 người nhận chiết xuất Physalis angulata.
  • 30 người nhận placebo.
  • Thời gian theo dõi là 12 tuần.
  • Liều chiết xuất được sử dụng là 250 mg, ba lần mỗi ngày.
  • Cả hai nhóm vẫn tiếp tục điều trị tiêu chuẩn.

Kết quả cho thấy điểm đánh giá mức độ dày và xơ hóa da mRSS giảm khoảng 35,9% ở nhóm sử dụng chiết xuất, trong khi nhóm placebo giảm khoảng 6,3%.

Một chỉ dấu sinh học liên quan đến quá trình xơ hóa cũng giảm ở nhóm sử dụng chiết xuất.

Đây là một kết quả đáng chú ý bởi đây không còn là nghiên cứu đơn thuần trên tế bào hay động vật.

Tuy nhiên, nghiên cứu chỉ có 59 người và thời gian theo dõi 12 tuần. Vì vậy, nó là một tín hiệu khoa học đáng quan tâm, chứ chưa đủ để biến cây thù lù thành một phương pháp điều trị tiêu chuẩn.

Minh họa thực vật học Physalis angulata
Minh họa thực vật học của Physalis angulata từ năm 1913, thể hiện đặc điểm hình thái của loài. Nguồn: Britton & Brown / Wikimedia Commons – Public Domain.

Một điều rất quan trọng: chiết xuất không giống cây tươi

Đây là điều người đọc rất dễ bỏ qua.

Trong nghiên cứu lâm sàng nói trên, người tham gia sử dụng một chế phẩm chiết xuất được xác định liều lượng.

Điều đó hoàn toàn khác với việc chúng ta hái một nắm cây ngoài vườn, đem nấu nước rồi uống.

Hàm lượng hoạt chất trong cây có thể thay đổi tùy theo:

  • Bộ phận của cây.
  • Tuổi của cây.
  • Thời điểm thu hái.
  • Điều kiện đất và khí hậu.
  • Cách sơ chế.
  • Cách chiết xuất.

Vì vậy, không thể lấy liều của một chế phẩm trong nghiên cứu rồi tự quy đổi thành “bao nhiêu lá cây” hoặc “bao nhiêu gam cây tươi”.

Vậy cây thù lù thực sự có tác dụng gì?

Nếu dựa trên những nghiên cứu hiện có, chúng ta có thể nói một cách thận trọng rằng Physalis angulata là một loài thực vật có hoạt tính sinh học đáng quan tâm.

Các hướng nghiên cứu bao gồm:

  • Hoạt tính chống viêm.
  • Hoạt tính chống oxy hóa.
  • Hoạt tính kháng khuẩn.
  • Tác động đến đường huyết.
  • Hoạt tính chống xơ hóa.
  • Tiềm năng ảnh hưởng đến một số dòng tế bào ung thư.

Nhưng mức độ bằng chứng của từng tác dụng rất khác nhau.

Một số kết quả mới chỉ xuất hiện trong nghiên cứu phòng thí nghiệm. Một số khác mới được thử nghiệm trên động vật. Và chỉ có một số ít hướng nghiên cứu đã được kiểm tra trên người.

Vậy những lời đồn trên Internet đúng hay sai?

Có thể nói rằng một phần bắt nguồn từ những nghiên cứu có thật, nhưng thường bị diễn giải quá mức.

Ví dụ:

“Cây thù lù có hợp chất có hoạt tính chống ung thư.”

Có cơ sở nghiên cứu.

Nhưng:

“Cây thù lù chữa ung thư.”

Đó là một kết luận vượt quá bằng chứng hiện có.

Tương tự với bệnh tiểu đường. Có nghiên cứu về tác động lên đường huyết, nhưng chưa thể từ đó kết luận rằng cây thù lù có thể thay thế thuốc điều trị.

Có nên ăn quả thù lù?

Đây là một câu chuyện khác với việc sử dụng cây như thuốc.

Quả của Physalis angulata được sử dụng làm thực phẩm ở một số nơi. Nếu xác định chính xác loài và quả đã chín, sạch, không bị nhiễm hóa chất, đây có thể được xem như một loại quả dại có thể sử dụng làm thực phẩm.

Tuy nhiên, không nên nhầm việc ăn một loại quả với việc dùng nó như một phương pháp điều trị bệnh.

Có nên tự uống nước sắc cây thù lù để chữa bệnh?

Đây là điều mình không khuyến khích nếu mục đích là tự điều trị một căn bệnh.

Lý do không phải vì cây thù lù chắc chắn “không có tác dụng”, mà ngược lại: chúng ta vẫn chưa hiểu đầy đủ về liều lượng, hiệu quả và độ an toàn của việc sử dụng cây theo cách dân gian trong thời gian dài.

Một bài tổng quan khoa học năm 2024 cũng cho rằng cần có thêm nghiên cứu về độc tính và độ an toàn của Physalis angulata, đặc biệt khi sử dụng kéo dài.

Nếu đang điều trị bệnh bằng thuốc, việc tự bổ sung thêm dược liệu có thể tạo ra những vấn đề về tương tác hoặc làm thay đổi quá trình điều trị.

Kết luận: cây thù lù không phải “thần dược”, nhưng cũng không phải chuyện bịa

Sau khi nhìn vào các nghiên cứu hiện có, có thể đưa ra một kết luận khá công bằng:

Cây thù lù không phải là một loại “cây thần dược” có thể chữa được hàng loạt bệnh như một số thông tin trên Internet mô tả.

Nhưng nói rằng tất cả công dụng của cây đều là đồn thổi cũng không chính xác.

Physalis angulata thực sự chứa những hợp chất có hoạt tính sinh học và đã được nghiên cứu trong nhiều mô hình khác nhau. Đặc biệt, đã có nghiên cứu lâm sàng trên người cho thấy một chế phẩm chiết xuất từ cây có kết quả đáng chú ý ở bệnh nhân xơ cứng bì.

Điều khoa học đang nói ở thời điểm này không phải là:

“Hãy hái cây thù lù về uống để chữa bệnh.”

Mà là:

“Loài cây này có những đặc tính sinh học đáng chú ý và xứng đáng được nghiên cứu tiếp.”

Và có lẽ đây mới là điều thú vị nhất.

Một loài cây nhỏ bé thường mọc bên đường, tưởng như chẳng có gì đặc biệt, lại đang được các nhà khoa học tìm hiểu ở cấp độ tế bào, phân tử và cả trên người.

Thiên nhiên đôi khi không cần phải quá lớn để khiến chúng ta tò mò.

Tài liệu tham khảo

Lưu ý: Bài viết nhằm mục đích cung cấp thông tin và tìm hiểu khoa học về cây thù lù, không thay thế tư vấn hoặc điều trị y tế.

Comments

Popular posts from this blog

Nuôi cá - một chút bình yên

Một chút bình yên bên những chú cá cảnh Đôi khi, chúng ta chỉ cần vài phút chậm lại để cảm thấy nhẹ lòng hơn. Cuộc sống mỗi ngày đôi khi trôi qua quá nhanh. Công việc, những cuộc hẹn, những thông báo trên điện thoại và rất nhiều điều phải suy nghĩ khiến đầu óc của chúng ta luôn trong trạng thái bận rộn. Nhưng có những lúc, chúng ta không cần phải làm gì cả. Chỉ cần ngồi xuống, nhìn những chú cá nhỏ chậm rãi bơi qua bơi lại trong làn nước, cũng đủ để tâm trí có một khoảng nghỉ. 🌿 Hãy thử chậm lại một chút Cá cảnh có một điều rất đặc biệt. Chúng không vội vàng. Chúng cứ thong thả bơi, lúc ẩn mình sau những nhánh cây, lúc nhẹ nhàng lướt qua những viên đá dưới đáy hồ. Khi quan sát chúng, chúng ta cũng vô tình điều chỉnh nhịp suy nghĩ của mình. Những chuyện vừa khiến mình căng thẳng dường như trở nên nhỏ bé hơn. Hơi thở chậm lại, đôi mắt được nghỉ ngơi và đầu óc c...

Cà phê sáng

🎧 Morning Coffee Một chút nhạc cho buổi sáng chậm rãi ☕ Pha một ly cà phê, bật nhạc và dành vài phút để tận hưởng buổi sáng của bạn. ☕ Cà phê buổi sáng Tôi thích mùi cà phê vào buổi sáng. Không cần phải là một loại cà phê thật đặc biệt, cũng chẳng cần một chiếc cốc thật đẹp. Chỉ cần một ly cà phê vừa đủ đậm, một chút đường nếu thích, rồi ngồi xuống ở một góc quen thuộc. Nhấp một ngụm cà phê. Không điện thoại. Không email. Không công việc. Chỉ đơn giản là ngồi đó và để buổi sáng trôi qua thật chậm. “ Đôi khi, tận hưởng cuộc sống chỉ đơn giản là cho mình một chút thờ...

Cây dổi đất

Cây dổi đất: Tác dụng, cách dùng và những điều cần lưu ý Dổi đất là một loại cây có lá lớn, mùi thơm đặc trưng và được sử dụng như một loại gia vị ở một số vùng. Cây cũng xuất hiện trong các tài liệu về cây thuốc dân gian. Tuy nhiên, khi tìm hiểu về dổi đất cần đặc biệt chú ý đến thành phần safrole trong cây. Cây dổi đất (Piper auritum Kunth) Điều cần biết trước khi đọc: Dổi đất trong bài viết này được xác định là Piper auritum Kunth , thuộc họ Hồ tiêu (Piperaceae). Không nên dùng tên dân gian "dổi đất" để áp dụng cho một cây khác nếu chưa xác định được tên khoa học. 📑 Nội dung bài viết Cây dổi đất là cây gì? Đặc điểm nhận biết Dổi đất có những thành phần gì? Dổi đất...